Radyofrekans Tedavisi Nedir? Nasıl Yapılır?

Radyofrekans tedavisi, kronik ağrıların giderilmesi amacıyla özel radyo dalgaları kullanılarak ağrı sinyallerini beyne taşıyan sinirlerin ameliyatsız bir biçimde duyarsızlaştırıldığı modern bir tıbbi yöntemdir. Bu işlem lokal anestezi altında ve gelişmiş görüntüleme cihazları rehberliğinde gerçekleştirilir. İnce yapıdaki özel kanüller yardımıyla cilt altından doğrudan hedeflenen sorunlu sinire ulaşılır ve bir jeneratörden elde edilen radyofrekans enerjisi bu noktaya kontrollü olarak aktarılır. Herhangi bir cerrahi kesi veya dikiş gerektirmeyen bu girişimsel yaklaşım genel anesteziye ihtiyaç duyulmadan ağrının kaynağına odaklanılmasını sağlar. İnatçı sızılardan kurtulmak isteyen hastalar için doku bütünlüğünü koruyan, oldukça pratik ve güvenilir bir seçenektir.

Radyofrekans tedavisi vücutta ağrıyı nasıl dindirir?

Radyofrekans tedavisinin vücutta ağrıyı hafifletme biçimi, sinirlerin iletim kapasitesini geçici veya uzun süreli olarak değiştirmeye dayanır. İnsan vücudundaki sinirler yapısal olarak farklı kalınlıklara sahiptir. Dokunma veya basınç gibi normal hisleri taşıyan sinirler daha kalın bir yapıdayken, kronik ağrı sinyallerini beyne ileten sinir lifleri genellikle çok daha incedir. Özel bir jeneratör kullanılarak üretilen yüksek frekanslı radyo dalgaları, hedeflenen sinirin hemen yanına yerleştirilen ince bir iğnenin ucundan dokuya aktarılır. Bu enerji, dokudaki hücrelerin içinde bulunan iyonların hızla titreşmesine ve bir tür hücresel sürtünme oluşmasına neden olur.

Ortaya çıkan bu biyolojik sürtünme dokuda son derece yavaş ve adım adım artan kontrollü bir ısınma yaratır. Isı belirli bir seviyeye ulaştığında, sadece ince yapılı ağrı sinirlerinde hücresel düzeyde bir yatışma veya değişim meydana gelir. Dokunma veya kasları hareket ettirme görevini üstlenen kalın sinirler ise bu kontrollü ısıdan genellikle olumsuz etkilenmez. Bu sayede hastanın kas gücünde veya normal hislerinde bir kayıp yaşanmadan, sadece beyne giden o rahatsız edici ağrı sinyalinin iletimi büyük oranda kesilmiş olur.

Klinikte hangi radyofrekans yöntemleri uygulanmaktadır?

Hastanın şikayetlerine, ağrının bulunduğu anatomik bölgeye ve sinirin yapısına göre farklı cihaz ayarları kullanılarak çeşitli radyofrekans türleri uygulanır. Her bir yöntemin etki mekanizması birbirinden farklıdır ve tedavi planı genellikle hastaya özel olarak şekillendirilir. Klasik olarak bilinen yöntemde ısı yardımıyla sinir iletimi bloke edilirken, bazı durumlarda dokuda hiçbir ısı hasarı yaratmadan sadece elektromanyetik alan kullanılarak sinirin çalışma alışkanlığı düzenlenir.

Kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

• Konvansiyonel radyofrekans
• Atımlı radyofrekans
• Soğutulmuş radyofrekans
• Bipolar radyofrekans

Konvansiyonel radyofrekans ısı enerjisine dayanırken, atımlı yöntem siniri yakmadan sadece dalga enerjisiyle çalışır. Soğutulmuş yöntemde ise iğne ucunda sürekli bir su sirkülasyonu sağlanarak çok daha geniş bir alana etki edilmesi hedeflenir. Bipolar yöntemde de yan yana yerleştirilen iki iğne arasında bir enerji köprüsü kurularak daha karmaşık ve geniş sinir ağlarına müdahale imkanı yaratılır.

Radyofrekans tedavisi öncesinde hastaya hangi testler yapılır?

Girişimsel ağrı yönetimi sürecinin en hassas aşaması, ağrının asıl kaynağını büyük bir doğrulukla bulabilmektir. Bir bölgenin ağrıması, sorunun her zaman doğrudan o bölgeden kaynaklandığı anlamına gelmeyebilir. Bu nedenle gerçek tedaviye geçilmeden önce ağrı kaynağını teyit etmek amacıyla bazı tanısal blokaj işlemleri yapılır. Şüphelenilen sinirin üzerine çok düşük dozda lokal anestezik bir ilaç bırakılarak, hastanın ağrısının azalıp azalmadığı yakından takip edilir.

Eğer hastanın ağrısında çok belirgin bir rahatlama oluyorsa, radyofrekansın doğru hedefe uygulanacağı anlaşılmış olur. Sonuçların güvenilirliğini artırmak ve psikolojik bir rahatlama yanılgısına düşmemek için bu testler bazen farklı günlerde tekrarlanır.

Bu süreçte değerlendirilen temel unsurlar şunlardır:

• Ağrının şiddeti
• Ağrının yayılma yönü
• İlaç sonrası rahatlama süresi
• Görüntüleme sonuçları

Manyetik rezonans (MR) ve röntgen gibi görüntüleme yöntemlerinden elde edilen veriler de bu tanısal süreci destekleyerek tedavinin çok daha doğru planlanmasına yardımcı olur.

Omurga, boyun ve bel ağrılarında radyofrekans tedavisi nasıl uygulanır?

Toplumda çok yaygın karşılaşılan bel, sırt ve boyun ağrılarının temel sebeplerinden biri, omurgamızın hareketini sağlayan ve omurları birbirine bağlayan “faset” adı verilen küçük eklemlerdeki aşınmalardır. Bu eklemler zamanla veya travmalar sonucunda kireçlendiğinde hastalar sabahları ciddi bir bel tutukluğu ile uyanabilirler. Özellikle geriye doğru yaslanmak veya yüksek bir rafa uzanmak gibi hareketler ağrıyı belirgin şekilde tetikler. Bu durumlarda eklemin çevresindeki ağrı sinyallerini taşıyan küçük dallara radyofrekans enerjisi iletilerek duyarsızlaştırma sağlanır.

Boyun bölgesinde ise trafik kazaları sonrasında yaşanan ani savrulma yaralanmaları veya boyun fıtıklarına bağlı gelişen inatçı ağrılar hastaları oldukça zorlar. Bu tür vakalarda sinir köklerindeki hassasiyeti gidermek amacıyla radyofrekans dalgaları kullanılarak hastaların yaşam kalitesi artırılır.

Omurga kaynaklı sık görülen rahatsızlıklar şunlardır:

• Faset eklem sendromu
• Boyun fıtığı ağrıları
• Kamçı darbesi yaralanmaları
• Başarısız bel cerrahisi ağrıları

Bu sorunların yönetiminde radyofrekans işlemi, ağrılı bölgenin duyusunu ileten sinirlere uygulanarak sinirdeki o sürekli uyarılma halini büyük oranda yatıştırır.

Yüz bölgesindeki şiddetli nevralji ağrılarında radyofrekans tedavisi etkili midir?

Halk arasında genellikle “delirten hastalık” olarak tarif edilen trigeminal nevralji, yüzün bir yarısında aniden ortaya çıkan, elektrik çarpması veya şimşek çakması hissi yaratan son derece şiddetli bir ağrı türüdür. Yemek yemek, rüzgara maruz kalmak veya sadece dişi fırçalamak bile bu korkutucu atakları başlatabilir. Başlangıçta bazı nörolojik ilaçlarla ağrı kontrol altına alınmaya çalışılsa da ilaca direnç gelişen veya ilaçların ciddi yan etkilerine maruz kalan hastalarda radyofrekans tedavisi oldukça öne çıkan bir seçenektir.

İşlem sırasında özel bir teknik kullanılarak ağız köşesinden ilerletilen çok ince bir kanülle doğrudan kafa tabanındaki ilgili sinir düğümüne ulaşılır. Hastanın bilinci açık tutularak doğru sinir dalı milimetrik olarak bulunur ve sadece ağrıyı oluşturan bölüme ısı dalgaları gönderilir. Bu yöntem genel anestezi gerektirmediği için özellikle ileri yaştaki veya ameliyat riski taşıyan hastalar için çok değerli bir alternatif oluşturur. Benzer şekilde dirençli ve uzun süren kronik baş ağrılarında da yüzün derinliklerindeki diğer sinir merkezlerine dalga enerjisi yollanarak atak sıklığı azaltılır.

Diz ve omuz gibi eklem kireçlenmelerinde radyofrekans tedavisinin yeri nedir?

Büyük eklem ağrıları, özellikle ilerleyen yaşlarda hareket özgürlüğünü en çok kısıtlayan sorunların başında gelir. İleri derece diz kireçlenmesi olan ancak ameliyat olmayı düşünmeyen veya sağlık durumu genel anesteziye uygun olmayan hastalar için radyofrekans işlemleri son yıllarda sıklıkla tercih edilmektedir. Diz ekleminin etrafını saran ve ağrıyı beyne ulaştıran ince sinir ağlarına odaklanılarak bu sinirlerin iletimi zayıflatılır. Bu sayede hastalar günlük yürüyüşlerini yaparken veya merdiven inip çıkarken çok daha az ağrı hissederler.

Aynı prensip kalça ve omuz eklemleri için de geçerlidir. Kalça ve belin birleştiği bölgedeki inatçı ağrılarda, sinir ağı çok geniş olduğu için genellikle içerisinden soğuk su geçen özel radyofrekans iğneleri kullanılır ve böylece daha geniş bir alanda duyarsızlaştırma elde edilir.

Hedeflenen büyük eklem problemleri şunlardır:

• Diz kireçlenmesi
• Kalça eklemi ağrıları
• Kronik omuz sıkışması
• Omuz kireçlenmesi

Omuz bölgesindeki kronik uyuşma ve hareket zorluklarında ise sinire ısı hasarı vermeden uygulanan atımlı yöntemlerle ağrı hafifletilirken kolun hareket kabiliyeti korunmaya çalışılır.

Kanser ağrılarında ve damar sorunlarında radyofrekans tedavisi işe yarar mı?

Kanser hastalıklarının seyri sırasında veya uygulanan onkolojik tedavilerin sonrasında hastaların yaşam kalitesini oldukça düşüren şiddetli ağrılar ortaya çıkabilir. Radyofrekans dalgası yardımıyla sinir iletiminin kesilmesi, bu inatçı ağrıların yönetiminde destekleyici bir tedavi olarak rol alır. Özellikle hastalığın kemiklere sıçradığı durumlarda, kemik zarı gerilerek dayanılması zor sızılara neden olur. Radyofrekans enerjisi bu bölgelere uygulanarak ağrı taşıyan sinirler köreltilir ve hastanın güçlü ağrı kesici ilaçlara olan ihtiyacı belirgin bir şekilde azaltılır.

Bunun yanı sıra damar cerrahisinde de radyofrekans teknolojisi aktif olarak kullanılmaktadır. Venöz yetmezlik olarak bilinen ve bacaklarda ağrı, şişlik, kramp yapan varisli damarların tedavisinde radyofrekans yöntemi tercih edilebilir. Damarın içine çok ince bir tel yardımıyla girilerek içeriden verilen ısı enerjisiyle hastalıklı damarın kendi üzerine kapanıp iptal edilmesi sağlanır. Çevredeki sağlam dokuları korumak adına damar etrafına koruyucu sıvı bir yastık oluşturulur, böylece hastalar genellikle kısa sürede toparlanarak yürüyerek evlerine dönebilirler.

Hastalar ameliyathane ortamındaki radyofrekans tedavisi öncesi nasıl hazırlanır?

Girişimsel işlemlerin tamamında olduğu gibi, hastanın güvenliğinin ve konforunun sağlanması için işlem öncesinde özenli bir hazırlık süreci yürütülür. Radyofrekans uygulamaları, anında görüntüleme yapılabilen özel cihazların bulunduğu steril ameliyathane ortamlarında veya donanımlı girişim odalarında gerçekleştirilir. Hastanın işlem alanına alınmasının ardından, sürecin sorunsuz ilerlemesi için öncelikle hayati fonksiyonları izlemeye olanak tanıyan monitör bağlantıları yapılır.

Kalp ritmi, tansiyon değerleri ve kandaki oksijen miktarı işlem sonuna kadar sürekli olarak gözlemlenir. İşlem sırasında heyecanı yatıştırmak ve iğne girişine bağlı hissedilebilecek hafif sızıyı önlemek için damar yolundan rahatlatıcı bazı ilaçlar verilir. Ancak bu uygulama kesinlikle tam bir derin uyku hali değildir; çünkü tedavinin başarısı için doktorun işlem esnasında hastayla iletişim kurarak doğru noktayı teyit etmesi son derece önemlidir. Hava yolunun açık kalmasını sağlamak adına sağlık ekibi sürekli olarak hastayı gözlemler.

Ameliyathanede gerçekleştirilen radyofrekans tedavisi sırasında neler yaşanır?

Hazırlıklar tamamlanıp iğne röntgen veya ultrasonik görüntüleme yardımıyla şüphelenilen anatomik bölgeye yerleştirildikten sonra, doğrudan radyofrekans akımı verilmez. Önce çok detaylı ve güvenliği artırıcı test aşamalarına geçilir. Hastanın uyanık olmasının asıl nedeni bu güvenlik testleridir. İlk aşamada cihaza çok düşük dozlu bir elektrik akımı verilir ve hastaya o bölgede nasıl bir his yaşadığı sorulur.

Hastanın doğrulama testleri sırasında yaşayabileceği hisler şunlardır:

• Karıncalanma
• Hafif uyuşma
• İnce bir elektriklenme
• Baskı hissi

Eğer hasta bu hisleri ağrının olduğu bölgede tanımlıyorsa, iğne doğru yerdedir. Ardından daha hayati bir test olan motor kontrol aşaması başlar. Bu aşamanın amacı, iğnenin yanlışlıkla hastanın elini, kolunu veya bacağını hareket ettiren ana motor sinirlere çok yakın olup olmadığını anlamaktır. Verilen akım sırasında hastanın kaslarında ritmik bir seyirme olmuyorsa, iğnenin hareketi sağlayan sinirlerden yeterince uzakta ve tamamen güvenli bir bölgede olduğu anlaşılır. Tüm bu sağlamalar yapıldıktan sonra bölge lokal anesteziklerle uyuşturulur ve hedeflenen süre boyunca radyofrekans dalgası uygulanarak tedavi tamamlanır.

Radyofrekans tedavisi sonrasında hastaların iyileşme süreci nasıl ilerler?

İşlem tamamlanıp radyofrekans kanülleri çıkarıldıktan sonra iğne giriş yerlerine küçük ve steril pansumanlar yapılır. Hasta hemen taburcu edilmez; tansiyon takibi ve verilen rahatlatıcı ilaçların etkisinin geçmesi için genellikle birkaç saatlik bir dinlenme odası sürecine alınır. İşlem sırasında kullanılan bölgesel uyuşturucu ilaçlar bacaklarda veya kollarda birkaç saat sürebilecek geçici bir güçsüzlük veya hissizlik yapabilir. Bu nedenle hastalar durumları stabil hale geldikten sonra mutlaka bir refakatçi eşliğinde eve gönderilirler ve o gün kesinlikle araç kullanmaları istenmez.

Evdeki iyileşme döneminde ilk birkaç gün dokuların kendini toparlamasına zaman tanımak son derece önemlidir. İşlem yapılan eklem bölgesini aşırı derecede zorlamaktan ve ani hareketlerden bir süre kaçınılması tavsiye edilir.

Evde dikkat edilecek bazı önemli adımlar şunlardır:

• Bolca istirahat etmek
• Soğuk kompres uygulamak
• Zorlayıcı egzersizlerden kaçınmak
• Reçeteli ağrı kesicileri kullanmak

İşlem bölgesinde radyofrekans enerjisinin yarattığı doku etkileşimine bağlı olarak geçici bir hassasiyet, kas spazmı veya sızı hissedilebilir. Bu durum vücudun olağan iyileşme sürecinin bir parçasıdır ve genellikle birkaç gün içinde düzenli buz uygulamasıyla kendiliğinden geriler. Masa başı gibi fiziksel güç gerektirmeyen işlerde çalışan hastalar çoğunlukla kısa bir süre içinde normal yaşantılarına dönebilirler.

Uygulanan radyofrekans tedavisinin ağrı kesici etkisi ne kadar sürer?

Radyofrekans yönteminin yarattığı ağrı kesici etki süresi, kullanılan dalganın türüne, hastanın genel yapısına ve tedavi edilen hastalığın şiddetine göre değişkenlik gösterebilir. İnsan vücudundaki sinirler zaman içerisinde kendi kendilerini yeniden onarma ve büyütme kapasitesine sahiptir. Bu nedenle sinirler bloke edildikten aylar veya bazen yıllar sonra yavaş yavaş toparlanarak ağrı hissini tekrar beyne iletmeye başlayabilirler.

Klasik yöntemle sinirlerin ısıtılarak bloke edildiği durumlarda hastalar genellikle aylar, bazen de bir yılı aşkın bir süre boyunca ağrısız bir dönem geçirebilirler. Bu sayede düzenli ve ağır ağrı kesici kullanımından büyük oranda kurtulmuş olurlar. Soğutulmuş sistemlerde etki alanı daha geniş olduğu için bu rahatlık süresi daha da uzayabilir. Atımlı, yani ısının kullanılmadığı yöntemlerde de hastalar aylar boyunca eski fiziksel konforlarına kavuşabilir. Ağrının aylar veya yıllar sonra geri dönmesi durumunda, radyofrekans işlemi aynı dikkat ve güvenlikle yeniden tekrar edilebilir niteliktedir.

Radyofrekans tedavisinin olası riskleri ve yan etkileri nelerdir?

Deneyimli uzmanlar tarafından, doğru teknikle ve donanımlı ameliyathane şartlarında yapıldığında radyofrekans tedavisi genellikle yüksek oranda güvenilir kabul edilir. Ancak deriyi geçerek vücudun iç kısımlarına yapılan her türlü tıbbi müdahalede olduğu gibi, bu işlemde de bazı nadir riskler ve geçici yan etkiler söz konusu olabilir. İşlem sonrasında sinir liflerinde ve etraftaki dokularda hafif bir hücresel tepki gelişebilir.

Olası geçici yan etkiler şunlardır:

• İşlem bölgesinde sızı
• Dokunma hassasiyeti
• Yüzeyel uyuşukluk
• Hafif kas spazmı

Özellikle yüz bölgesindeki derin sinirlere yapılan işlemlerden sonra hedeflenen bölgede kısmi bir his kaybı veya paradoksal bir karıncalanma yaşanabilir. Ayrıca yüz işlemleri esnasında nadiren kalp ritminde anlık yavaşlamalar görülebilse de hasta sürekli monitöre bağlı olduğu için anestezi ekibi tarafından anında müdahale edilerek durum normal seyrine döndürülür. Doğru sterilizasyon kurallarına uyulduğunda ise enfeksiyon riski minimize edilir.

Kimler radyofrekans tedavisi için uygun bir aday değildir?

Modern tıbbın sunduğu bu etkili çözüm pek çok hasta için umut verici olsa da bazı özel durumlara sahip bireyler için radyofrekans işleminin yapılması riskli bulunabilir ve tedavinin ertelenmesi gerekebilir. Vücudun içine dışarıdan bir iğne yerleştirileceği için, işlem bölgesinde aktif bir yara, sivilce yoğunluğu veya enfeksiyon varsa bakterilerin derin dokulara taşınma riski doğar.

İşlemin sakıncalı olduğu veya ertelendiği durumlar şunlardır:

• Aktif cilt enfeksiyonları
• Sistemik ateşli hastalıklar
• Kanama pıhtılaşma bozuklukları
• Kan sulandırıcı ilaç kullanımı
• Hamilelik şüphesi

Girişim sırasında damarlara denk gelme ihtimaline karşı kanamanın durdurulamaması riski bulunur. Bu nedenle ağır kan sulandırıcı kullanan hastaların, doktorlarının bilgisi dahilinde bu ilaçlara işlemden makul bir süre önce ara vermesi beklenir. Ayrıca işlem sırasında röntgen ışınlarına maruz kalınması nedeniyle, bebeğin gelişimini olumsuz etkilememesi adına hamile hastalar için genellikle bu tür uygulamalara başvurulmaz. Bu gibi ön değerlendirmelerin sağlıklı yapılması, tedavinin en konforlu ve güvenilir şekilde sonuçlanmasını sağlayan en temel adımdır.

Sıkça sorulan sorular

Uzm. Dr. Enis Biçerer

Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanı

Uzm. Dr. Enis Biçerer, 1978 yılında Manisa’da doğdu. Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nden mezun olduktan sonra, GATA Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanlığı Eğitimini tamamladı.

Proloterapi ve Nöral Terapi eğitimleri alarak ağrı tedavileriyle ilgili önemli çalışmalar gerçekleştiren Dr. Biçerer, ozon tedavisi konusunda da uzmanlaşmış ve bu alanda deneysel çalışmalar yapmıştır.