Alın, yanak ve göz çevresindeki baskılı ağrı ataklar halinde şiddetlenip saatler içinde tamamen kayboluyorsa migren, günlerce aralıksız devam ederek ateş ve koyu renkli burun akıntısıyla birlikte seyrediyorsa sinüzittir. Yüz bölgesindeki dolgunluk hissi sıklıkla sinüs enfeksiyonuyla ilişkilendirilse de bu oldukça eksik bir yaklaşımdır.
Sinüzit zannedilen şiddetli şikayetlerin çok büyük kısmı, yüzdeki sinir ağının aşırı hassasiyetinden kaynaklanan nörolojik bir sorundur. Hastalıkların doğru ayrıştırılması, gereksiz ilaç kullanımının önüne geçilmesinde hayati bir adımdır.
Nörolojik krizler sırasında sinüslerde hiçbir iltihap bulunmamasına rağmen, damar genişlemesine bağlı burun tıkanıklığı ve göz yaşarması yaşanabilir. Bu şaşırtıcı bedensel reaksiyonlar, gerçek teşhisin gözden kaçmasına zemin hazırlar.
Şiddetli baş ağrısı döngüsünden kurtulabilmek için öncelikle belirtilerin kaynağını doğru tespit etmek gerekir. Doğru tanı, kalıcı iyileşme sürecinin anahtarıdır.
Migren ve Sinüzit Baş Ağrısı Neden Sıklıkla Birbirine Karıştırılır?
Yüz bölgesi, insan vücudunun sinir ağı bakımından en zengin, dış etkenlere karşı en hassas ve duyusal iletimin en yoğun olduğu bölgelerinden biridir. Bir kişi alnında, gözlerinin arkasında, elmacık kemiklerinin üzerinde veya burnunun kökünde şiddetli bir dolgunluk, basınç ve ağrı hissettiğinde, akla ilk gelen ihtimal genellikle sinüzit olur. Bunun temel sebebi, kültürel olarak da “sinüslerin dolması” veya “rüzgarda sinüsleri üşütmek” kavramlarının toplumda çok yaygın bir şekilde kabul görmesidir. İnsanlar, yüzlerindeki bu ağırlaşma hissini doğrudan sinüs boşluklarındaki bir iltihaplanmaya, mikrobik bir duruma veya mekanik bir tıkanıklığa bağlama eğilimindedir. Sadece bireyler değil kimi zaman sağlık profesyonelleri de yoğun poliklinik şartlarında yüz ağrılarını sıklıkla enfeksiyon kaynaklı bir sinüzit olarak yorumlayabilmektedir. Migren dendiğinde akla sadece başın bir yarısında zonklayan, bulantı yapan bir ağrı gelir. Oysa migren sadece kafatasının yan tarafında kalmaz; yüzün tam ortasında, sinüs boşluklarının bulunduğu anatomik alanların tam üzerinde de son derece şiddetli, baskı tarzında bir basınç hissi yaratabilir. Bu inanılmaz benzerlik, yıllarca süren yanlış teşhislerin en büyük sebebidir.
Toplumda Sinüzit Zannedilen Baş Ağrısı Şikayetlerinin Ne Kadarı Aslında Migrendir?
Klinik veriler ve geniş çaplı araştırmalar, bu konudaki genel algıyı sarsacak düzeyde çarpıcı sonuçlar ortaya koymaktadır. Kendi kendine “sinüs baş ağrısı” teşhisi koyan veya geçmişte bu şekilde isimlendirilmiş ağrılar yaşayan bireyler incelendiğinde, bu kişilerin yüzde seksen altısı ile yüzde doksanı arasındaki devasa bir kesimin gerçekte migren veya gerilim tipi baş ağrısı hastası olduğu görülmektedir. Bu istatistik, on hastadan dokuzunun aslında sinüslerinde hiçbir enfeksiyon barındırmadığını gösterir. Baş ağrısı şikayetiyle başvurup paranazal sinüs tomografisi çekilen yüzlerce hasta değerlendirildiğinde, bu kişilerin yüzde doksanından fazlasının sinüslerinin tamamen temiz, havalı ve sağlıklı olduğu saptanmıştır. Gerçek anlamda sinüslerde bir kalınlaşma, iltihap veya radyolojik bir sorun olan hastaların oranı onda birin bile altındadır. Bu büyük istatistiksel fark, yüz bölgesinde veya alın kısmında hissedilen her baskılı ağrıyı doğrudan sinüzit olarak adlandırmanın büyük bir yanılgı olduğunu kanıtlamaktadır.
Yanlış Sinüzit Baş Ağrısı Teşhisi Hastalara Neler Kaybettirir?
Yüzünde hissettiği ağrının sinüzit olduğuna inanan bir birey, maalesef yıllar süren ve kalıcı bir fayda sağlamayan bir döngünün içine girebilmektedir. Her ağrı atağı başladığında, aslında ortada bir bakteri olmamasına rağmen kutularca antibiyotik kullanılabilmektedir. Bu durum hem vücudun doğal ve sağlıklı florasını bozmakta hem de ilerleyen yıllarda gerçekten ihtiyaç duyulduğunda antibiyotiklerin işe yaramamasına neden olan antibiyotik direncine yol açmaktadır. Sürekli tekrarlayan ağrılar nedeniyle hastalar “kronik rinosinüzit” tanısıyla sinüs ameliyatlarına, burun kıkırdağı düzeltme operasyonlarına yönlendirilebilmektedir. Hastalar ameliyat sonrasında dahi ağrıların geçmediğini fark ettiklerinde büyük bir hayal kırıklığı yaşarlar. Diğer yandan altta yatan asıl sorun olan migren tedavi edilmediği için, kişi sürekli olarak basit ağrı kesicilere sığınmak zorunda kalır. Zamanla bu ağrı kesiciler de vücutta tolerans yaratır ve “analjezik aşırı kullanım baş ağrısı” adı verilen, ilaçların bizzat ağrıyı tetiklediği çok daha karmaşık bir süreç başlar.
Migren Nasıl Olur da Sinüzit Baş Ağrısı Belirtilerini Taklit Edebilir?
Bu iki tamamen farklı sağlık sorununun birbirini bu kadar kusursuz bir şekilde taklit etmesinin altında, yüzümüzdeki muazzam sinir anatomisi yatar. Yüzümüzün dokunma duyusunu alan, ısıyı ve ağrıyı hisseden ana sinir ağı trigeminal sinir olarak adlandırılır. Beynimizi saran zarların, beyin içi damarların ve yüzümüzdeki sinüs boşluklarının içini döşeyen örtünün ağrı duyusu beynimize hep aynı ortak yoldan iletilir. Bir migren atağı başladığında sinüslerde hiçbir mikrop yoktur. Ancak migren, beyin sapındaki bu trigeminal sistemi uyarır. Sistem uyarıldığında, sinir uçlarından bazı güçlü hücresel kimyasal maddeler salgılanır. Bu maddeler, damarların etrafında mikropsuz bir inflamasyon, yani steril bir yangı başlatır. Beyin, bu sinyali aldığında kaynağını lokalize edemez. Sinyal sinüslerin üzerini örten sinir ağından da geçtiği için, kişi bu biyokimyasal değişimi sanki sinüsleri dolmuş, alnının ve burnunun arkasında fiziksel bir basınç varmış gibi hisseder. Bu durum sinir sisteminin beyni yanıltmasından başka bir şey değildir.
Sfenopalatin Ganglion Nedir ve Sinüzit Benzeri Migren Baş Ağrısı Üzerindeki Etkisi Nasıldır?
Migren atağı sırasındaki sinirsel uyarılma sadece ağrı yaratmakla kalmaz, aynı zamanda bedenin otonomik dediğimiz istemsiz vücut tepkilerini de harekete geçirir. Trigeminal sinirdeki bu güçlü uyarı, beynin derinliklerinden geçerek yüzümüzün iç kısmında, elmacık kemiğinin ve burnun arkasında yer alan sfenopalatin ganglion isimli özel bir sinir düğümüne ulaşır. Bu sinir düğümü, gözyaşı bezlerinin, burun içi salgı bezlerinin ve yüz damarlarının temel kontrol merkezidir. Migren atağı sırasında bu ganglion uyarıldığında, burun içindeki damarlar aniden genişler ve oradaki dokular şişer. Hasta bunu anında burun tıkanıklığı olarak algılar. Ardından burun içinden şeffaf, su gibi bir akıntı başlar ve göz çevresinde hafif bir ödem, gözlerde yaşarma meydana gelir. Kişi aynaya baktığında gözlerinin sulandığını, burnunun tıkandığını ve aktığını görür; alnında da şiddetli bir basınç vardır. Ortada bir enfeksiyon olmamasına rağmen, bu istemsiz sinirsel refleks yüzünden hasta çok doğal olarak üşüttüğünü ve sinüzit olduğunu düşünür.
Sinüzit Baş Ağrısı ile Migren Ağrısını Süresinden Nasıl Ayırt Edebiliriz?
Tıbbi değerlendirmelerde bu iki hastalığı birbirinden ayırmak için oldukça belirgin zamanlama farkları aranır. İlk ve en önemli ipucu ağrının zaman içindeki yolculuğudur. Migren ağrısı krizler, yani ataklar halinde gelir. Bir migren atağı genellikle dört saat ile yetmiş iki saat arasında sürer. Atak süresi bittiğinde, ağrı adeta bir düğmenin kapatılması gibi sönümlenir ve kişi bir sonraki atağa kadar tamamen ağrısız, normal hayatına döndüğü bir döneme girer. Gerçek bir enfeksiyona bağlı sinüzit ise bu şekilde parça parça davranmaz. Sinüzit genellikle güçlü bir soğuk algınlığını veya gribal bir enfeksiyonu takiben başlar. Ağrı gün içinde gelip gitmez; günlerce, bazen haftalarca aralıksız, sabit ve kesintisiz bir şekilde devam eder. Hastalık dönemi boyunca kişi sürekli olarak bu ağırlaşma hissiyle yaşar. Ataklar halinde gelip geçen ve sonrasında tamamen normale dönen bir ağrının sinüzit olma ihtimali oldukça düşüktür.
Sinüzit Baş Ağrısı ve Migren Ağrısının Şekli Hangi İpuçlarını Barındırır?
Ağrının kişiye hissettirdiği kalite ve form, teşhiste ikinci büyük yardımcıdır. Migren ağrısı, çoğunlukla orta veya çok şiddetli karakterdedir. En belirgin özelliği damar atar gibi ritmik ve zonklayıcı olmasıdır. Çoğu zaman başın veya yüzün belirli bir tarafına daha fazla yerleşir. Migreni olan bir kişi, ağrı sırasında günlük rutin fiziksel aktivitelerini yaparken zorlanır. Sadece tempolu yürümek, merdiven çıkmak veya eğilip kalkmak bile o zonklama hissini kafanın içinde çok daha belirgin hale getirir. Buna karşılık sinüzit ağrısında belirgin bir zonklama pek beklenmez. Sinüzit ağrısı daha çok künt, derinlerde hissedilen sabit bir ağırlık ve dolgunluk hissi şeklindedir. Sinüzit ağrısının en tipik özelliği ise pozisyona bağlı olarak basıncın artmasıdır. Kişi ayakkabısını bağlamak için öne eğildiğinde veya şiddetli öksürdüğünde, dolu olan sinüs boşluğundaki mekanik basınç yer çekiminin de etkisiyle artar ve yüzde dayanılması zor bir ağırlık oluşturur.
Sinüzit Baş Ağrısı ve Migren Atağı Sırasında Bedenin Verdiği Tepkiler Nelerdir?
Ağrının yanında bedenin verdiği diğer tepkiler, ayırıcı tanının en önemli parçalarıdır. Migren tablosu sadece bir ağrı değil tüm bedeni etkileyen duyusal bir aşırı hassasiyet durumudur. Migren hastası, atak başladığında loş veya tamamen karanlık, çok sessiz bir odada hiç hareket etmeden yatmak ister.
Migren ataklarında sıklıkla görülen eşlikçi durumlar şunlardır:
- Bulantı
- Kusma
- Işık hassasiyeti
- Ses hassasiyeti
- Koku hassasiyeti
Sinüzit hastasında ise durum tamamen farklıdır. Kişi ışık veya ses hassasiyeti yaşamaz, aydınlık bir ortamda olmaktan rahatsızlık duymaz ve bulantı hissetmez. Sinüzitte tabloya tamamen bir üst solunum yolu enfeksiyonunun doğal sonuçları hakimdir.
Gerçek sinüzit tablosunda karşımıza çıkan temel bulgular şunlardır:
- Ateş
- Koyu akıntı
- Kötü koku
- Koku kaybı
- Burun tıkanıklığı
- Halsizlik
Doktor Muayenesi ve Görüntüleme Yöntemleri Sinüzit Baş Ağrısı ve Migreni Nasıl Ayırır?
Fiziksel muayene ve radyolojik incelemeler bu iki durumu birbirinden net bir şekilde ayırmayı kolaylaştırır. Migren hastası atak dışındayken muayene edildiğinde bedensel bir anormallik bulunmaz. Atak sırasında burun içine özel kameralarla bakıldığında dahi dokuların anatomik olarak tamamen sağlıklı olduğu görülür. Çekilen tomografilerde sinüs boşlukları havalı ve temizdir. Ancak gerçek bir sinüzit hastasının muayenesinde doktor yüzdeki sinüs bölgelerine hafifçe baskı uyguladığında ciddi bir lokal hassasiyet saptar.
Radyolojik görüntülemelerde ve endoskopik muayenelerde sinüzit hastalarında saptanan bulgular şunlardır:
- Ödem
- Kızarıklık
- İltihaplı sıvı
- Mukozal kalınlaşma
- Polip
- Opasifikasyon
İlaçların Yetersiz Kaldığı Migren ve Sinüzit Baş Ağrısı Tablolarında Ağrı Uzmanlığı Neler Sunar?
Eğer bir bireyin baş ağrıları ayda on beş günü geçiyorsa ve durum kronik bir hal almışsa, genellikle standart ağrı kesiciler veya koruyucu ilaç tedavileri yetersiz kalmaya başlar. Bazı durumlarda kişiler mide hassasiyeti, tansiyon sorunları veya diğer yan etkiler sebebiyle bu ilaçları kullanamazlar. İşte bu noktada ağrı uzmanlığı devreye girer. Ağrı uzmanları, hastalara tüm bedeni etkileyen sistemik ilaçlar vermek yerine, ağrıyı üreten veya taşıyan sinir ağlarına doğrudan müdahaleler yaparak çözüm ararlar. Özel görüntüleme cihazları eşliğinde gerçekleştirilen bu girişimsel yöntemler ağrı sinyalini kaynağında yatıştırmayı ve sinir sisteminin aşırı duyarlılığını azaltmayı amaçlar.
Büyük Oksipital Sinir Blokajı Dirençli Baş Ağrısı Tedavisinde Nasıl Etki Eder?
Enseden başlayıp alına vuran, ilaçlara yanıt vermeyen baş ağrılarında en sık başvurulan yöntemlerden biri büyük oksipital sinir blokajıdır. İnsan anatomisinde boynun üst kısmından çıkan bu sinir, kafatasının arkasından yukarı doğru ilerler. Ancak bu sinirin beyin sapı içindeki bağlantı noktaları, yüzümüzün duyusunu alan sinirlerle aynı merkezde buluşur. Yani ense ve alın sinirleri beynin içinde adeta ortak bir santrali kullanır. Bu sayede ensedeki sinire uygulanan basit bir lokal anestezik işlemi, beynin içindeki o hassaslaşmış ortak istasyonu sakinleştirir. İşlem poliklinik şartlarında, genellikle ultrason rehberliğinde gerçekleştirilir. Sinirin çevresine uygulanan bu yatıştırıcı ilaç, alındaki ve göz arkasındaki zonklayıcı basıncın büyük oranda hafiflemesine yardımcı olur.
Sfenopalatin Ganglion Blokajı Sinüzit Benzeri Baş Ağrısı Sorunlarında Kimler İçin Uygundur?
Migren atağı sırasında burnu tıkanan, gözü yaşaran ve sürekli olarak sinüzit olduğu hissine kapılan kişiler için sfenopalatin ganglion müdahaleleri oldukça hedefe yönelik bir seçenektir. Burnun arka kısmında yer alan bu sinir düğümü, yüzdeki akıntı ve şişme gibi otonomik tepkilerin ana şalteri gibidir. Bu şalterin hassasiyetini azaltmak için iki yol izlenebilir. Birincisi, burun içinden yumuşak aplikatörlerle bu sinir düğümüne ulaşarak lokal anestezik uygulanmasıdır. İkincisi ise daha uzun süreli etki hedeflendiğinde uygulanan radyofrekans işlemidir. Özel görüntüleme cihazları altında yanağın yan kısmından ince bir iğne ile bu sinir düğümüne ulaşılarak radyo dalgaları ile hafif bir ısı yaratılır. Bu işlem siniri yakmaz veya tahrip etmez; sadece sinirin içindeki hatalı ağrı iletimini düzenlemeye çalışır.
Kronik Migren Baş Ağrısı Tedavisinde Botulinum Toksin Uygulaması Nasıl Yapılır?
Halk arasında daha çok kozmetik amaçlarla bilinen botulinum toksini uygulaması, tıbbi alanda kronik baş ağrısı tedavisinde çok önemli bir yere sahiptir. Uluslararası standartlarda uygulanan bu yöntemin amacı kasları gevşetmekten ziyade, sinir uçlarına etki ederek ağrıyı başlatan o hücresel kimyasal maddelerin salgılanmasını bloke etmektir. Ağrı kimyasalları sinir ucundan dışarı çıkamadığı için beyne ağrı sinyali iletilemez ve atağın oluşumu büyük oranda engellenmeye çalışılır. Bu tedavi özel bir protokol dahilinde, çok ince iğnelerle belirli kas gruplarına uygulanır.
Uygulama yapılan temel anatomik bölgeler şunlardır:
- Alın
- Şakaklar
- Kaş arası
- Ense
- Boyun
- Omuzlar
Alın Bölgesindeki Sinüzit Benzeri Baş Ağrısı İçin Periferik Sinir Blokajları Nelerdir?
Kimi durumlarda hastalar tüm baskıyı sadece kaşlarının tam üzerinde veya alınlarının orta kısmında hissederler. Bu yoğun lokalize baskı da sıklıkla alın sinüsünün iltihabı ile karıştırılır. Eğer sorunun temeli bu bölgedeki sinirlerin aşırı uyarılabilir hale gelmesi ise, o bölgeye uzanan uç sinirlere yönelik periferik blokajlar uygulanır. Kaşların hemen altındaki anatomik noktalardan yapılan ufak enjeksiyonlar, alnı sıkıştıran o basınç hissinin yatışmasına destek olur. Nadir durumlarda, diğer tedavilerin yetersiz kaldığı dirençli tablolarda ise cilt altına yerleştirilen özel elektrotlar sayesinde bu sinirlere sürekli hafif elektriksel uyarılar verilerek ağrı hissi modüle edilmeye çalışılır.
Hangi Baş Ağrısı Belirtilerinde Vakit Kaybetmeden Doktora Başvurulmalıdır?
Yaşanan her yüz ve baş ağrısı elbette basit bir migren veya sinüzit karışıklığından ibaret olmayabilir. İnsan bedeninin karmaşık yapısı içinde bazen ağrılar, altta yatan çok daha acil durumların habercisi olabilir. Bu nedenle bedenin verdiği bazı tehlike sinyallerinin iyi bilinmesi hayati önem taşır.
Acil tıbbi değerlendirme gerektiren bazı tehlike işaretleri şunlardır:
- Ani başlangıç
- Şiddetli ateş
- Ense sertliği
- Görme kaybı
- Vücutta uyuşma
- Güç kaybı
- Bilinç bulanıklığı
- Çift görme
- Şiddetli kusma
Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanı
Uzm. Dr. Enis Biçerer, 1978 yılında Manisa’da doğdu. Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nden mezun olduktan sonra, GATA Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanlığı Eğitimini tamamladı.
Proloterapi ve Nöral Terapi eğitimleri alarak ağrı tedavileriyle ilgili önemli çalışmalar gerçekleştiren Dr. Biçerer, ozon tedavisi konusunda da uzmanlaşmış ve bu alanda deneysel çalışmalar yapmıştır.