Huzursuz bacak sendromu, özellikle dinlenme sırasında ortaya çıkan bacakları hareket ettirme isteği, karıncalanma, çekilme, yanma veya tarif edilmesi güç rahatsızlık hissi ile karakterize bir durumdur. Şikâyetlerin çoğunlukla akşam ve gece saatlerinde artması, hareket etmekle geçici olarak azalması huzursuz bacak sendromunun tipik özellikleri arasındadır.
Huzursuz bacak sendromu denildiğinde hastaların en sık merak ettiği konulardan biri, bu durumun herhangi bir vitamin veya mineral eksikliğinden kaynaklanıp kaynaklanmadığıdır.
Huzursuz bacak sendromuyla en güçlü ilişki demir eksikliği ve düşük demir depoları ile gösterilmiştir. Bunun yanında B12 vitamini, folat ve D vitamini düzeylerinin düşük olması bazı hastalarda benzer yakınmalara eşlik edebilir. Ancak huzursuz bacak sendromunun yalnızca bir vitamin eksikliğine bağlı olduğu düşünülmemelidir.
Huzursuz Bacak Sendromu Nedir?
Huzursuz bacak sendromu, tıbbi literatürde “Restless Legs Syndrome” veya RLS olarak adlandırılan, uyku ile ilişkili bir hareket bozukluğudur.
Hastalar şikâyetlerini farklı şekillerde tarif edebilir:
- Bacakların içinde karıncalanma
- Çekilme veya gerilme hissi
- Bacakları sürekli hareket ettirme ihtiyacı
- Yanma veya ürperme
- İçten gelen huzursuzluk hissi
- Uzanınca veya oturunca artan rahatsızlık
- Gece uykuya dalmayı zorlaştıran bacak hareketleri
Belirtilerin dinlenme sırasında başlaması veya artması ve hareket etmekle rahatlaması tanı açısından önemlidir. Şikâyetler genellikle akşam veya gece saatlerinde daha belirgin hale gelir.
Huzursuz bacak sendromunun uyku düzenini bozması sonucunda kişi gündüz yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü ve yaşam kalitesinde azalma yaşayabilir.
Huzursuz Bacak Sendromu Hangi Vitamin Eksikliğinde Görülür?
Huzursuz bacak sendromunun tek bir vitamin eksikliği ile açıklanması doğru değildir. Bununla birlikte bazı vitamin ve mineral eksiklikleri belirtilerin ortaya çıkmasına veya ağırlaşmasına katkıda bulunabilir.
Özellikle değerlendirilmesi gereken durumlar şunlardır:
- Demir eksikliği ve düşük ferritin
- B12 vitamini eksikliği
- Folat eksikliği
- D vitamini eksikliği
Bunlar arasında tıbbi kanıtların en güçlü olduğu konu demir metabolizmasıdır. Güncel kılavuzlar, klinik olarak anlamlı huzursuz bacak sendromu bulunan hastalarda demir düzeylerinin değerlendirilmesine özel önem vermektedir.
Demir Eksikliği Huzursuz Bacak Sendromuna Neden Olur mu?
Evet, demir eksikliği huzursuz bacak sendromuyla en fazla ilişkilendirilen durumlardan biridir. Burada önemli olan yalnızca kandaki hemoglobin düzeyi değildir.
Bir kişinin kansızlığı bulunmasa bile vücudundaki demir depoları düşük olabilir.
Demir depolarını değerlendirmek amacıyla özellikle ferritin ve transferrin satürasyonu gibi testlerden yararlanılabilir. Huzursuz bacak sendromunda düşük beyin demir düzeylerinin hastalığın gelişim mekanizmalarından biri olabileceği düşünülmektedir.
Demir, aynı zamanda dopamin metabolizmasında rol oynar. Dopamin sistemi ise hareketlerin düzenlenmesinde önemlidir. Bu nedenle demir metabolizmasındaki bozuklukların huzursuz bacak sendromunun ortaya çıkmasında etkili olabileceği düşünülmektedir.
Ferritin ile Huzursuz Bacak Sendromu Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?
Ferritin, vücuttaki demir depoları hakkında bilgi veren temel laboratuvar parametrelerinden biridir.
Huzursuz bacak sendromu açısından dikkat edilmesi gereken nokta, laboratuvar sonucunun yalnızca “normal” veya “düşük” şeklinde değerlendirilmemesidir. RLS hastalarında demir değerlendirmesinde kullanılan hedefler genel popülasyondakinden farklı olabilir.
Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi’nin güncel klinik uygulama kılavuzu, klinik olarak anlamlı huzursuz bacak sendromu bulunan hastalarda ferritin ve transferrin satürasyonu dahil olmak üzere demir çalışmalarının değerlendirilmesini önermektedir. Yetişkinlerde ferritin düzeyinin 75 ng/mL veya altında ya da transferrin satürasyonunun yüzde 20’nin altında olması durumunda hekim tarafından demir tedavisi değerlendirmeye alınabilir.
Ancak bu değerler kişiye doğrudan kendi kendine demir kullanması gerektiğini göstermez.
Demir takviyesinin gerekli olup olmadığına hastanın:
- Ferritin değeri
- Serum demiri
- Transferrin satürasyonu
- Hemoglobin düzeyi
- Yaşı
- Cinsiyeti
- Eşlik eden hastalıkları
- Şikâyetlerinin şiddeti
birlikte değerlendirilerek karar verilmelidir.
B12 Vitamini Eksikliği Huzursuz Bacak Yapabilir mi?
B12 vitamini sinir sisteminin normal çalışması açısından önemlidir. B12 eksikliğinde ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, his değişiklikleri ve bazı nörolojik yakınmalar ortaya çıkabilir.
Bu belirtilerin bir kısmı huzursuz bacak sendromunda görülen yakınmalarla karıştırılabilir.
Dolayısıyla özellikle uyuşma, yanma veya his kaybı gibi şikâyetleri bulunan kişilerde B12 düzeyinin değerlendirilmesi gerekebilir.
Ancak huzursuz bacak sendromunun temel nedeninin B12 vitamini eksikliği olduğu söylenemez. B12 eksikliği bazı hastalarda eşlik eden veya benzer belirtiler oluşturan bir faktör olabilir.
B12 eksikliği saptandığında ise eksikliğin nedeninin de araştırılması önemlidir. Beslenme yetersizliği dışında emilim bozuklukları, bazı mide ve bağırsak hastalıkları veya kullanılan bazı ilaçlar B12 seviyesini etkileyebilir.
D Vitamini Eksikliği Huzursuz Bacak Sendromuyla İlişkili midir?
D vitamini eksikliği ile huzursuz bacak sendromu arasında ilişki olabileceğini gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Bununla birlikte D vitamini ile huzursuz bacak sendromu arasındaki ilişki, demir eksikliğinde olduğu kadar güçlü ve doğrudan değildir.
Bu nedenle yalnızca huzursuz bacak şikâyeti olması, kişinin D vitamini eksikliği bulunduğu anlamına gelmez.
Doktor gerekli görürse D vitamini düzeyi ölçülebilir. Eksiklik saptanması durumunda uygun doz ve sürede tedavi planlanabilir.
D vitamininin gereğinden yüksek dozlarda ve kontrolsüz kullanılması da sağlık sorunlarına yol açabileceğinden takviyelerin hekim önerisi doğrultusunda kullanılması önemlidir.
Folat Eksikliği Huzursuz Bacak Sendromuna Neden Olabilir mi?
Folat, yani B9 vitamini, kan hücrelerinin oluşumu ve sinir sisteminin sağlıklı çalışması açısından önemlidir.
Folat eksikliğinde:
- Halsizlik
- Yorgunluk
- Kansızlık
- Konsantrasyon güçlüğü
- Bazı nörolojik yakınmalar
görülebilir.
Folat seviyesindeki düşüklük bazı huzursuz bacak hastalarında eşlik eden bir faktör olabilir. Ancak yalnızca folat eksikliğine dayanarak huzursuz bacak sendromu tanısı koyulamaz.
Özellikle kansızlığı veya beslenme bozukluğu bulunan kişilerde doktor B12 ve folat testlerini birlikte isteyebilir.
Huzursuz Bacak Sendromunda Hangi Kan Tahlilleri Yapılır?
Huzursuz bacak sendromunun tanısı esas olarak kişinin şikâyetleri ve klinik değerlendirme üzerinden konulur. Hastalığı kesin olarak gösteren tek bir kan testi bulunmamaktadır. NINDS de RLS için özel bir tanı testi olmadığını, kan testlerinin demir eksikliği ve eşlik eden bazı hastalıkların araştırılmasında kullanılabileceğini belirtmektedir.
Doktor hastanın özelliklerine göre şu testlerden bazılarını isteyebilir:
- Tam kan sayımı
- Ferritin
- Serum demiri
- Total demir bağlama kapasitesi
- Transferrin satürasyonu
- B12 vitamini
- Folat
- D vitamini
- Böbrek fonksiyon testleri
- Kan şekeri
- Tiroid fonksiyon testleri
Her hastada tüm bu testlerin yapılması gerekli değildir.
Özellikle ferritin ile transferrin satürasyonunun değerlendirilmesi huzursuz bacak sendromunda demir durumunun belirlenmesi açısından önemlidir.
Huzursuz Bacak Sendromunun Tek Nedeni Vitamin Eksikliği midir?
Hayır. Huzursuz bacak sendromu çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Bazı kişilerde belirgin bir neden bulunamaz. Ailesel ve genetik yatkınlık bu grupta rol oynayabilir.
Bazı kişilerde ise RLS başka bir durumla ilişkili olarak gelişebilir veya şiddetlenebilir.
Bunlar arasında:
- Demir eksikliği
- Gebelik
- Böbrek hastalıkları
- Periferik nöropati
- Diyabet
- Uyku apnesi
- Bazı nörolojik hastalıklar
- Bazı ilaçların kullanımı
yer alabilir.
Bazı antihistaminikler, serotonerjik antidepresanlar, antipsikotik ilaçlar ve bulantı tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar huzursuz bacak belirtilerini artırabilir. Alkol, nikotin ve aşırı kafein tüketimi de şikâyetleri kötüleştirebilir.
Bu nedenle yalnızca vitamin takviyesi kullanarak sorunu çözmeye çalışmak doğru bir yaklaşım olmayabilir.
Huzursuz Bacak Sendromu Nasıl Anlaşılır?
Huzursuz bacak sendromunun tipik özellikleri şunlardır:
Bacakları hareket ettirme ihtiyacı: Kişi bacaklarını hareket ettirmeden durmakta zorlanabilir.
Dinlenince artması: Uzun süre oturmak, araç veya uçak yolculuğu yapmak ya da yatağa uzanmak belirtileri artırabilir.
Hareketle azalması: Yürümek, bacakları germek veya hareket ettirmek geçici rahatlama sağlayabilir.
Akşam ve gece belirginleşmesi: Belirtiler genellikle günün ilerleyen saatlerinde daha yoğun hale gelir.
Bu özellikler huzursuz bacak sendromunun tanınmasında oldukça önemlidir.
Gece Bacaklarda Huzursuzluk Her Zaman RLS midir?
Hayır. Gece ortaya çıkan her bacak yakınması huzursuz bacak sendromu değildir.
Benzer şikâyetlere yol açabilecek durumlar arasında:
- Gece krampları
- Varis
- Periferik nöropati
- Bel fıtığına bağlı sinir basısı
- Kas ve eklem sorunları
- Dolaşım bozuklukları
- Bazı ilaçların yan etkileri
bulunabilir.
Örneğin huzursuz bacak sendromunda hareket etme ihtiyacı ön plandayken, gece kramplarında ani ve ağrılı kas kasılmaları daha belirgin olabilir.
Doğru tanı için şikâyetin niteliği, zamanı ve hareketle ilişkisi değerlendirilmelidir.
Huzursuz Bacak Sendromuna Ne İyi Gelir?
Tedavi kişinin şikâyetlerinin nedenine ve şiddetine göre planlanır.
Eğer demir eksikliği veya düşük demir depoları tespit edilmişse doktor kontrolünde demir tedavisi gündeme gelebilir. Güncel RLS kılavuzlarında demir durumunun değerlendirilmesi tedavinin önemli basamaklarından biri olarak kabul edilmektedir.
Bunun dışında bazı yaşam tarzı düzenlemeleri de belirtilerin hafiflemesine katkı sağlayabilir:
- Düzenli uyku saatleri oluşturmak
- Gün içerisinde ölçülü egzersiz yapmak
- Akşam saatlerinde kafeini azaltmak
- Alkol ve nikotini sınırlamak
- Bacaklara masaj yapmak
- Ilık duş veya banyo uygulamak
- Uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınmak
Hafif ve orta şiddetteki belirtilerde bu önlemler bazı hastalarda rahatlama sağlayabilir.
Şikâyetlerin devam etmesi durumunda ilaç tedavileri de değerlendirilebilir.
Doktora Ne Zaman Başvurulmalıdır?
Bacaklardaki huzursuzluk ara sıra ortaya çıkıyor ve kişinin günlük yaşamını etkilemiyorsa her zaman önemli bir hastalık anlamına gelmeyebilir.
Ancak aşağıdaki durumlarda doktor değerlendirmesi yararlı olur:
- Belirtiler sık tekrarlıyorsa
- Uykuya dalmayı engelliyorsa
- Gece sık uyanmaya neden oluyorsa
- Gündüz yorgunluk oluşturuyorsa
- Bacaklarda uyuşma veya güç kaybı eşlik ediyorsa
- Şikâyetler giderek artıyorsa
- Gebelik döneminde belirginleşmişse
- Böbrek hastalığı veya diyabet gibi ek hastalıklar varsa
Muayene ve gerekli laboratuvar incelemeleri sonucunda huzursuz bacak sendromunun altında yatan veya belirtileri artıran faktörler değerlendirilebilir.
Vitamin Takviyesi Kullanmak Huzursuz Bacağı Geçirir mi?
Vitamin veya mineral takviyesinden fayda sağlanabilmesi için öncelikle gerçekten bir eksiklik bulunması gerekir.
Örneğin düşük ferritin saptanan bir RLS hastasında doktor tarafından uygun görülen demir tedavisi şikâyetlerin azaltılmasına yardımcı olabilir. Buna karşılık demir depoları normal olan bir kişinin kontrolsüz şekilde demir kullanması doğru değildir.
Aynı durum B12, folat ve D vitamini için de geçerlidir.
“Bacaklarım huzursuz, o halde vitamin kullanmalıyım” şeklinde bir yaklaşım yerine eksikliğin laboratuvar testleriyle gösterilmesi ve tedavinin buna göre planlanması daha doğru olur.
Sık Sorulan Sorular
Huzursuz bacak sendromunda en önemli eksiklik hangisidir?
En güçlü ilişki demir eksikliği ve düşük demir depoları ile gösterilmiştir. Bu nedenle ferritin ve transferrin satürasyonu huzursuz bacak sendromunda önemli laboratuvar parametreleri arasındadır.
B12 eksikliği bacaklarda huzursuzluk yapar mı?
B12 eksikliği uyuşma, karıncalanma ve sinir sistemiyle ilişkili bazı belirtilere yol açabilir. Bunlar zaman zaman huzursuz bacak belirtileriyle karışabilir. Ancak RLS’nin tek ve temel nedeni B12 eksikliği değildir.
D vitamini eksikliği bacaklarda huzursuzluk yapar mı?
D vitamini düşüklüğü ile huzursuz bacak sendromu arasında ilişki bildiren çalışmalar vardır. Fakat demir eksikliğine kıyasla bu ilişkinin kanıt düzeyi daha sınırlıdır.
Ferritin normal olsa bile huzursuz bacak olabilir mi?
Evet. Huzursuz bacak sendromu yalnızca ferritin düşüklüğünden kaynaklanmaz. Genetik yatkınlık, bazı hastalıklar, gebelik ve çeşitli ilaçlar da etkili olabilir.
Huzursuz bacak sendromu kansızlık belirtisi midir?
Bazı hastalarda demir eksikliği anemisiyle birlikte ortaya çıkabilir. Ancak kansızlık bulunmadan da demir depoları düşük olabilir veya huzursuz bacak sendromu tamamen farklı nedenlerle gelişebilir.
Huzursuz bacak sendromu için hangi bölüme gidilir?
Huzursuz bacak sendromunun değerlendirilmesinde nöroloji ve uyku bozukluklarıyla ilgilenen hekimlere başvurulabilir. Hastanın eşlik eden şikâyetlerine göre farklı branşların değerlendirmesi de gerekebilir.
Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanı
Uzm. Dr. Enis Biçerer, 1978 yılında Manisa’da doğdu. Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nden mezun olduktan sonra, GATA Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanlığı Eğitimini tamamladı.
Proloterapi ve Nöral Terapi eğitimleri alarak ağrı tedavileriyle ilgili önemli çalışmalar gerçekleştiren Dr. Biçerer, ozon tedavisi konusunda da uzmanlaşmış ve bu alanda deneysel çalışmalar yapmıştır.