Boyun fıtığı, tıbbi adıyla servikal disk hernisi, boyun omurları arasında birer amortisör gibi çalışan kıkırdak disklerin yıpranıp dış çeperinin yırtılması ve içindeki yumuşak dokunun sinirlerin bulunduğu kanala taşmasıdır. Bu taşan jelatinöz yapı omuriliğe ve kollara uzanan hassas sinir köklerine doğrudan baskı uygulayarak boyun, sırt, omuz ve kol hattı boyunca şiddetli sızılara, uyuşmalara veya his kayıplarına yol açar. Modern yaşamın getirdiği hareketsizlik ve yanlış duruş alışkanlıklarıyla sıklığı giderek artan bu omurga problemi, boyun bölgesindeki doğal anatomik dengenin bozulmasıyla ortaya çıkar. Gelişen sağlık teknolojileri sayesinde, doğru klinik teşhisle yaşam kalitenizi geri kazandıracak etkin çözüm yolları mevcuttur.
Boyun Fıtığı Gelişmeden Önce Omurgamızın ve Disklerimizin Yapısı Nasıldır?
Boyun bölgemiz, başımızın ağırlığını gün boyu taşıyan ve ona çok yönlü bir hareket özgürlüğü sağlayan yedi adet omur kemiğinden meydana gelir. Bu kemik diziliminin uyumlu çalışmasını ve esnek kalmasını sağlayan temel yapılar her iki omur kemiğinin arasında yer alan ve servikal disk olarak adlandırılan özel yastıkçıklardır. Bu disklerin iç yapısında, yüksek oranda su barındıran ve pelte kıvamında olan şok emici özellikte jelatinöz bir merkez bulunur. Bu yumuşak merkezin etrafını ise, birbiri üzerine sıkıca sarılmış sağlam liflerden oluşan dayanıklı bir dış kılıf çevreler.
Sağlıklı bir omurgada bu diskler, üzerlerine binen ağırlığı dengeli bir biçimde dağıtarak kemiklerin birbirine doğrudan temasını ve sürtünmesini önlemeye yardımcı olur. Her boyun hareketimizde, sağa veya sola dönüşümüzde esneyerek bize o çok ihtiyaç duyduğumuz anatomik serbestliği sunarlar. Diskin o suya doymuş yapısı, tıpkı yeni alınmış ıslak bir sünger gibi basınca karşı büyük bir direnç gösterir. Dışarıdaki o güçlü lif ağı ise, içerideki yumuşak çekirdeğin olması gereken yerde kalmasını sağlar. Yürüdüğümüzde, koştuğumuzda veya ani bir hareket yaptığımızda beynimize giden şok dalgaları bu yapılar sayesinde emilir. Ancak yıllar geçtikçe ve bedensel yıpranmalar devreye girdikçe, bu uyumlu anatomik dengede bazı değişimler meydana gelmeye başlar.
Boyun Fıtığı Neden Olur ve Disklerimiz Neden Yıpranır?
İnsan vücudu yaş aldıkça birçok dokuda görülen hücresel değişimler, boyun disklerimizde de kendini hissettirir. Özellikle otuzlu yaşlardan itibaren disklere ulaşan besleyici kan akımında yavaşlamalar görülebilir. Diskin iç kısmındaki o yumuşak çekirdeğin suyu tutmasını sağlayan temel yapıtaşları yavaş yavaş azalmaya başlar. Disk adeta suyunu kaybetmiş bir yapı gibi esnekliğini ve hacmini yitirme eğilimine girer. Bu doğal yaşlanma sürecine günümüzün modern ama durağan yaşam tarzı eklendiğinde, boyun omurgasına binen yük önemli ölçüde artar. Zamanla diskin o dayanıklı dış duvarındaki lifler zayıflar ve üzerlerinde ufak çaplı hasarlar oluşabilir. Bu yıpranmaya ve boyun fıtığı oluşumuna zemin hazırlayan yaygın faktörler şunlardır
- Yaşlanma süreci
- Hareketsiz yaşam
- Masa başı çalışmaları
- Duruş bozuklukları
- Ekrana uzun süre bakmak
- Boyna alınan darbeler
- Ağır yük kaldırma
- Boynu zorlayan sporlar
- Tekrarlayan zorlanmalar
- Genetik yatkınlık
- Boyun kaslarının zayıflığı
- Uzun süreli araç kullanımı
Boyun Fıtığı Aşamaları Nelerdir ve Süreç Nasıl İlerler?
Bu rahatsızlık çoğunlukla bir anda ortaya çıkmaz, belli başlı aşamalardan geçerek yavaş yavaş kendini gösterir. İlk evre, genellikle balonlaşma olarak adlandırılan aşamadır. Bu noktada dış kısımdaki koruyucu lifler henüz kopmamıştır ancak zayıflamıştır. Diskin içindeki yumuşak çekirdek dış duvara içeriden baskı yaparak hafif bir çıkıntı oluşturur. Bu durum genellikle basit boyun ağrılarıyla geçiştirilir.
Süreç ilerlediğinde bir sonraki evreye geçilebilir. Bu evrede dış kılıfın iç katmanlarında ufak ayrılmalar başlar ve kıkırdak yapı dışarıya doğru daha belirgin bir şekilde bombeleşir. Artık sinirlere olan baskı biraz daha hissedilir hale gelir. Eğer yıpranma devam ederse, dış duvarın bütünlüğü büyük oranda bozulabilir ve içerideki pelte kıvamındaki yapı kendisini çevreleyen bağları da aşarak sinirlerin bulunduğu kanala doğru sızabilir. Bazı ileri düzey durumlarda, dışarı sızan bu yapıdan bir parça koparak ana omurga kanalında bağımsız bir parça halinde yer değiştirebilir. Her bir aşama, hastanın hissettiği şikayetlerin boyutunu ve uygulanması planlanacak tedavi yönteminin niteliğini şekillendiren çok önemli bir faktördür.
Boyun Fıtığı Ağrısı Sadece Sinir Sıkışmasından mı Kaynaklanır?
Halk arasında ağrının temel nedeninin taşan kıkırdağın siniri fiziksel olarak ezmesi olduğu düşünülse de arka planda oldukça yoğun ve sinsi bir kimyasal reaksiyon tablosu işler. Diskin iç kısımlarından kopup normalde bulunmaması gereken bir alana, yani sinirlerin etrafına sızan jelatinöz madde, bağışıklık sistemi tarafından vücuda ait olmayan yabancı bir unsur olarak değerlendirilebilir. Bu temas gerçekleştiği an, o bölgede güçlü bir hücresel alarm durumu tetiklenir.
Sinir kökünün etrafında tahriş edici maddeler ve iltihabi hücreler hızla birikmeye başlar. Ortaya çıkan bu yoğun kimyasal reaksiyon, sinir kökünde yaygın bir ödeme, şişliğe ve ağrı sinyallerinin olağandışı bir şekilde artmasına zemin hazırlar. Sinirin etrafındaki o hassas zar yapısı bu kimyasal sıvılar yüzünden büyük ölçüde etkilenir. Hastaların hissettiği o yanıcı ve sızlayıcı şiddetli ağrıların büyük bir kısmı, sadece kemik veya kıkırdak dokunun mekanik baskısından değil sinirin bu sıvı akını nedeniyle adeta tahriş olmasından kaynaklanır.
Boyun Fıtığı Belirtileri Nelerdir ve Vücudumuz Bize Hangi İşaretleri Verir?
Klinik tablo çoğu zaman boyunda ve ense çevresinde hissedilen derin bir sızıyla başlayabilir. Ancak rahatsızlığın en karakteristik yanı ağrının sinir hattı boyunca yayılmasıdır. Baskı altında kalan sinir hangi bölgeye uzanıyorsa, o bölgede belirgin şikayetler ortaya çıkar. Hastalar sıklıkla kollarına yayılan elektrik çarpmalarından, inatçı karıncalanmalardan veya bıçak saplanmasına benzer ağrılardan yakınırlar. İlerleyen süreçlerde, etkilenen sinirin kontrol ettiği kas gruplarında zayıflamalar hissedilebilir. Hastaların başvurularında ifade ettikleri yaygın boyun fıtığı belirtileri şunlardır
- Boyun ağrısı
- Ense ağrısı
- Kürek kemikleri arası sızı
- Omuzlarda ağırlık hissi
- Kolda uyuşma
- Parmaklarda karıncalanma
- Kolda elektriklenme
- El kaslarında güçsüzlük
- Kavrama yeteneğinde azalma
- Kollarda çabuk yorulma
- Kolda yanma hissi
- Sabahları boyun sertliği
- Ellerde eşya düşürme
Boyun Fıtığı Boyun Dışında Hangi Bölgelerde Ağrı Yapabilir?
Omurlar arasındaki yastıkçıkların incelmesi ve formunu kaybetmesi, omurganın genel yük taşıma sistemini de derinden etkiler. Diskler inceldiğinde, boyun omurlarının arka kısmında yer alan ve baş hareketlerimizi koordine etmemize yardımcı olan arka eklemlere çok fazla baskı binebilir. Normalden fazla yüke maruz kalan bu küçük eklemlerde zamanla yıpranmalar ve tahrişler gelişebilir. Eklem kaynaklı gelişen bu ağrılar, birçok kişi tarafından basit bir kas spazmı zannedilebilir.
Bu eklem kökenli sızılar genellikle sinir ağrısı gibi kola doğru inme eğilimi göstermeyebilir, ancak çok tipik yansıma alanları vardır. Üst kısımlardaki eklem sorunları başın arka kısmına, ense köküne ve şakaklara doğru ilerleyen baş ağrılarına yol açabilir. Alt boyun bölgelerindeki sorunlar ise daha çok kürek kemiklerinin etrafına, omuz başlarına ve sırtın üst kısımlarına doğru yayılan, inatçı ve kasılma hissi veren ağrılar yaratabilir. Boyun hareketleriyle artan bu şikayetler, kişinin gün içindeki çalışma performansını büyük ölçüde kısıtlar.
Fizik Muayenede Boyun Fıtığı Şüphesi Nasıl Değerlendirilir?
Hastanın anlattığı detaylı öykü dinlendikten sonra, sorunun kaynağını daha iyi anlayabilmek için çeşitli nörolojik ve fiziksel değerlendirmeler yapılır. Hekim, sinirin geçtiği anatomik yolları anlamak için boyun hareketlerini ve sinirlerin durumunu kontrol eden özel manevralara başvurur.
Örneğin hastanın başını belirli yönlere eğerek hafifçe baskı uygulandığında, kolda oluşan elektriklenme hissi sinir kökü sorununa işaret edebilir. Bu duruma sinir kanalının o hareketle biraz daha daralması sebep olur. Benzer şekilde ağrıyan kolun baş üzerine kaldırılmasıyla sinir geriliminin azalması ve hastanın rahatlaması da önemli bir ipucudur. Boyuna uygulanan hafif yukarı yönlü çekme hareketleri sinir deliklerini bir anlığına genişleterek hastanın yüzünü güldürebilir. Muayene sırasında uygulanan temel değerlendirmeler şunlardır
- Boyun hareket genişliği
- Kas gücü kontrolleri
- Derin tendon refleksleri
- Duyu değerlendirmesi
- Sinir germe testleri
- Baş üstü kol testleri
- Aksiyel baskı uygulamaları
- Yürüme ve denge kontrolü
- El becerisi testleri
Boyun Fıtığı Tanısı İçin Hangi Yöntemler Kullanılır?
Muayene sırasında elde edilen bulguları desteklemek ve hastalığın seviyesini netleştirmek amacıyla teknolojik görüntüleme araçlarından yararlanılır. Bu yöntemler sayesinde hem kıkırdak dokunun durumu hem de çevre sinirlere olan etkisi ayrıntılı bir şekilde görülebilir.
Eğer kemik yapılarla ilgili ek şüpheler varsa veya kas ve sinir iletiminde bir sorun olduğu düşünülüyorsa farklı araçlar da sürece dahil edilebilir. Örneğin elde edilen bir uyuşmanın boyundan mı yoksa bilek bölgesindeki bir sıkışmadan mı kaynaklandığını anlamak için elektriksel testler büyük rol oynar. Klinikte tanıyı doğrulamak için başvurulan başlıca yöntemler şunlardır
- Manyetik rezonans görüntüleme
- Bilgisayarlı tomografi
- Sinir iletim hız testleri
- Kas elektriksel ölçümleri
- Düz boyun filmleri
- Detaylı nörolojik inceleme
Boyun Fıtığı Tedavisi İçin İlk Aşamada Neler Yapılabilir?
Teşhis konulduktan sonra, eğer hastanın acil müdahale gerektiren ağır bir tablosu yoksa tedaviye genellikle koruyucu ve günlük yaşamı düzenleyici yöntemlerle başlanır. İlk etapta boynu gereksiz yere yoracak hareketlerden kaçınmak ve çalışma alanını daha sağlıklı bir forma sokmak hedeflenir. Ekran yüksekliğinin ayarlanması veya yastık seçimi gibi basit dokunuşlar bile fark yaratabilir.
İlaç destekleri ve kasları rahatlatmaya yönelik girişimler ilk seçenektir. Bunlara ek olarak bölgedeki iyileşmeyi hızlandırmak için çeşitli cihazlarla yapılan kürler de programa eklenebilir. Çoğu kişi bu ilk dönem uygulamalarıyla büyük ölçüde rahatlayabilir. İlk aşamada tercih edilen temel adımlar şunlardır
- Kısa süreli dinlenme
- Ergonomik çalışma düzenlemeleri
- Doğru yastık seçimi
- Ağrı kesici kullanımı
- Kas gevşetici destekler
- Fizik tedavi programları
- Isı uygulamaları
- Soğuk kompresler
- Düzenli boyun egzersizleri
İlaç ve Egzersiz İşe Yaramadığında Boyun Fıtığı Tedavisi İçin Kime Başvurulmalıdır?
Bazen haftalarca süren fizik tedavi seanslarına, egzersizlere ve ilaç kullanımlarına rağmen hastanın ağrıları direncini koruyabilir. Yüksek dozda ilaç almak zorunda kalmak, zamanla mide veya böbrekler gibi diğer organlarda yan etki endişesi doğurabilir. Geceleri uykuyu bölen, kişinin günlük enerjisini tüketen ve psikolojik olarak da yıpratan kronik ağrılarda, doğrudan cerrahi kararı vermeden önce oldukça etkili bir basamak daha bulunur.
Bu aşamada anestezi kökenli ağrı tedavisi uzmanları devreye girebilir. Bu uzmanlık alanı, ağrının kaynağını nokta atışı tespit ederek o bölgeye ince yöntemlerle ulaşmayı ve sorunu daha az hırpalayıcı bir şekilde çözmeyi amaçlar. Zamanında yapılan bu tür ince müdahaleler, ağrının beyinde kalıcı bir hafıza oluşturmasını önlemeye yardımcı olurken, hastayı olası bir açık operasyon sürecinden de koruyabilir. İlaç ile neşter arasında kalan o geniş yelpazede, hayat kurtarıcı ve konfor artırıcı bir köprü görevi üstlenirler.
Boyun Fıtığı Tedavisi Kapsamındaki Algolojik Girişimler Hangi Ortamda Yapılır?
Sıklıkla iğneli tedaviler veya nokta atışı tedaviler olarak anılan bu işlemler, sıradan bir muayene odası yerine yüksek güvenlik standartlarına sahip steril koşullardaki işlem odalarında veya ameliyathanelerde tatbik edilir. Bu işlemlerin en ayırt edici tarafı, körlemesine değil yüksek çözünürlüklü görüntüleme sistemleri eşliğinde yapılarak iğnenin hedefe milim milim ilerletilmesidir. Ekranda adeta canlı bir harita gibi boyun anatomisi izlenir.
Çoğu uygulamada hastanın genel anestezi altında tamamen uyutulmasına veya solunum cihazına bağlanmasına gerek duyulmaz. İşlem bölgesini uyuşturmak için lokal anestezikler ve hastanın işlem heyecanını yenmesi için hafif sakinleştiriciler tercih edilir. Hasta uygulamanın her aşamasında uyanıktır ve hekimiyle rahatça konuşabilir. Bu durum bir dezavantaj değil aksine büyük bir güvenlik adımıdır. Doktor, iğne sinir yakınlarına geldiğinde hastadan anında sözlü geri bildirim alarak süreci çok daha hassas bir biçimde yönetebilir. İşlem sonrası hastalar kısa bir gözlemin ardından kendi ayakları üzerinde yürüyerek yataklarına geçebilirler.
Boyun Fıtığı Tedavisi Olarak Bilinen Epidural İğne Uygulamaları Nelerdir?
Sinirlerin çevresindeki o şiddetli tahrişi ve ödemi yatıştırmanın en doğrudan yollarından biri, kullanılacak ilaçları ağız yoluyla verip bütün vücuda dağılmasını beklemek yerine, yoğun etkiyi doğrudan sorunlu bölgeye ulaştırmaktır. Epidural enjeksiyonlar, kortizon benzeri ödem çözücü ajanların ve lokal uyuşturucuların, omuriliği çevreleyen dış zarın hemen etrafındaki o dar boşluğa bırakılması işlemidir.
Bu özel karışım hedefe ulaştığında, daha önce bahsettiğimiz o kimyasal yangını başlatan enzimleri yavaşlatır, iltihaplı maddeleri bölgeden uzaklaştırmayı ve sinirlerin ağrı sinyallerini yatıştırmayı amaçlar. Fıtığın anatomik yerine, büyüklüğüne ve yaygınlığına göre uygulanan başlıca yöntemler şunlardır
- Boynun orta hattından yapılan enjeksiyonlar
- Sinir kanalı çıkışlarından uygulanan enjeksiyonlar
- Hedefe doğrudan ilaç ulaştırma yöntemleri
- Görüntüleme rehberliğinde iğne ile müdahaleler
- Nokta atışı ödem dağıtıcı uygulamalar
Boyun Fıtığı Kaynaklı İnatçı Ağrılarda Radyofrekans Yöntemi Nasıl Etki Eder?
Bazı durumlarda kıkırdak dokusu siniri çok uzun bir süre baskı altında tutmuş olabilir ve bu durum ilaçlara pek yanıt vermeyen, klasik tedavilerle geçmeyen dirençli bir sinir ağrısına neden olabilir. Bu tür inatçı vakalarda, sinirin duyuları işleyen özel noktalarına radyofrekans teknolojisiyle müdahale edilebilir. Boyun bölgesi son derece hassas bir anatomiye sahip olduğu için, motor hareketleri etkileyebilecek veya sinirlerde hasar yaratabilecek yüksek ısı uygulamalarından kaçınılır.
Bunun yerine, ılımlı enerji dalgaları gönderen ve doku ısısının belli bir dereceyi aşmasını engelleyen mikrodalga benzeri sistemler kullanılır. Bu yaklaşım sinir yapısında herhangi bir yanık veya yıkım oluşturmadan, hücrelerin ağrı ileten yollarında bir elektriksel düzenleme yapmayı hedefler. Sinyallerin yeniden organize edilmesiyle hastalar güç kaybı, uyuşukluk veya kas zayıflığı gibi sorunlar yaşamadan kronikleşen sızılarından büyük ölçüde kurtulabilirler. İşlemin etkisi aylar, hatta yıllar boyu sürebilir.
Boyun Fıtığı Tedavisi İçin Uygulanan Nükleoplasti İşlemi Nasıl Yapılır?
Eğer fıtık yapısı dış koruyucu duvarı hala yırtmamışsa, açık bir ameliyat gerekmeksizin diskin hacmini içeriden küçültmek gibi bir yöntem de mevcuttur. Görüntüleme rehberliğinde incecik bir sistemle doğrudan diskin merkez kısmına güvenle ulaşılabilir. Bu özel sistemin ucundan radyofrekans veya farklı türde enerjiler iletilerek, kıkırdağın merkezindeki dokularda ufak çaplı, hücresel boyutta bir buharlaştırma yaratılır.
Diskin iç hacminde sağlanan bu nispeten küçük azalma, kapalı bir alanda tıpkı sönen bir balon gibi vakum etkisi yaratarak diskin kendi iç basıncını düşürür. Oluşan bu negatif basınç, sinire doğru çıkıntı yapan kısmın diskin merkezine doğru bir miktar geri çekilmesine olanak tanıyabilir. Böylelikle sinir üzerindeki mekanik sıkışıklık durumu dokularda büyük bir kesi yapılmadan, kemikler tıraşlanmadan hafifletilebilir.
Girişimsel Yöntemlerin Açık Ameliyatlı Boyun Fıtığı Tedavisi Seçeneğine Göre Avantajları Nelerdir?
Gerektiği durumlarda açık ameliyat elbette hayat kurtarıcı ve gerekli bir çözüm olabilir. Ancak ameliyatlı yöntemde boyun kaslarının ayrılması, bazı durumlarda kemiklerin alınması ve omurgaya destek donanımlarının konulması söz konusudur. Tüm bunlar omurganın o doğal yapısını ve hareket dengesini etkileyebilir. Ayrıca cerrahi sonrası içeride oluşan yara iyileşme dokuları bazı kişilerde yeni ağrılara zemin hazırlayabilir. İğneli girişimsel ağrı tedavileri ise vücudun anatomik bütününe dokunmadan çözüm sunmayı hedefler. İğneli girişimlerin hastalara sağladığı temel rahatlıklar şunlardır
- Anatomik yapının bozulmaması
- Kesilme veya dikilme olmaması
- Omurga esnekliğinin korunması
- Genel anestezi risklerinin olmaması
- Hastane yatışının gerekmemesi
- Operasyon sonrası yapışıklık riskinin düşüklüğü
- Birkaç saat içinde eve dönülebilmesi
- Günlük hayata dönüşün hızlı olması
- İleri yaş hastalar için daha güvenli olması
- Vücuda donanım yerleştirilmemesi
Hangi Durumlarda Boyun Fıtığı İçin Açık Ameliyat Gerekli Olabilir?
Girişimsel ağrı tedavilerinin oldukça başarılı olduğu bir gerçek olsa da medikal tedavi sınırlarının bittiği bazı ciddi klinik tablolar mevcuttur. Ağrı uzmanları hastaları değerlendirirken acil cerrahi gerektiren bazı belirtileri gördüklerinde doğrudan beyin ve sinir cerrahisine yönlendirme yaparlar. İğneli tedaviler yerine vakit kaybedilmeden cerrahi dekompresyon uygulanmasını gerektiren bu uyarıcı bulgular şunlardır
- Omuriliğe yönelik şiddetli fiziksel baskı
- İnce motor becerilerin hızla kaybı
- Kollarda belirgin ve ilerleyen güçsüzlük
- Kas erimelerinin başlaması
- Parmaklarda eşya tutamama durumu
- Yürüme dengesinde ciddi bozulmalar
- Bacaklarda istemsiz kramplar
- Bağırsak kontrolünde beklenmedik sorunlar
- İdrar yapma ile ilgili kontrol kayıpları
- Tümör veya enfeksiyon şüpheleri
Boyun fıtığı süreci zorlu görünse de tıp dünyasındaki gelişmeler sayesinde hastalar günümüzde birçok farklı tedavi seçeneğine sahiptir. Sorunun temelinde yatan o mekanik baskıyı ve hücresel tahrişi anlamak, bedene en uygun adımların atılmasını kolaylaştırır. Dinlenmeyle veya basit bir ilaç tedavisiyle başlayan serüven, inatçı vakalarda ameliyathane şartlarında uygulanan nokta atışı ağrı tedavileriyle başarılı bir şekilde yönetilebilir. Elbette acil ameliyat gerektiren nadir durumların haricinde; bedenin doğal yapısını bozmayan, sağlıklı dokuları zedelemeyen ve hastayı hızla normal hayatına döndüren bu yenilikçi yöntemler oldukça yüz güldürücü sonuçlar sunar.
Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanı
Uzm. Dr. Enis Biçerer, 1978 yılında Manisa’da doğdu. Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nden mezun olduktan sonra, GATA Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanlığı Eğitimini tamamladı.
Proloterapi ve Nöral Terapi eğitimleri alarak ağrı tedavileriyle ilgili önemli çalışmalar gerçekleştiren Dr. Biçerer, ozon tedavisi konusunda da uzmanlaşmış ve bu alanda deneysel çalışmalar yapmıştır.